Chế độ thực dân kiểu cũ xuất phát từ Anh, Pháp, Tây ban nha và Bồ Đào Nha. Mục tiêu của chúng là chiếm hữu các quốc gia khác làm thuộc địa, chiếm hữu người dân của nước khác làm nô lệ, làm tay sai cho mình, phục vụ lợi ích kinh tế và quân sự của quốc gia mẫu quốc.
Lấy ví dụ: Pháp chiếm VN và bắt người dân VN trồng các loại cây Pháp cần, sản xuất các sản phẩm Pháp cần và khi xảy ra chiến tranh thì chúng huy động người VN ra chiến trường với trang thiết bị thô sơ (có khi còn không có) để làm bia đỡ đạn cho binh lính người Pháp. Chế độ thực dân kiểu cũ lộ rất rõ bản chất thông qua các hành động của chúng như đánh chiếm, cai trị trực tiếp, sử dụng vũ lực và đàn áp người dân đấu tranh...
Chủ nghĩa thực dân kiểu mới thì khác. Chúng xâm chiếm nước người nhưng không trực tiếp mà thông qua viện trợ vũ khí, viện trợ quân sự, viện trợ kinh tế. Bề ngoài thì các nước bị xâm chiếm chẳng có vẻ gì là bị lệ thuộc cả vì vẫn có bộ máy hành chính riêng, có các cơ quan chức năng riêng biệt như một nhà nước độc lập. Tuy nhiên, ẩn sau đó là bàn tay của nước mẫu quốc. Điều này thể hiện rất rõ trong chiến tranh VN của Mỹ.
Chúng xây dựng nên chính quyền Sài Gòn và đứng đằng sau tháo túng. Chỉ huy trực tiếp là người đứng đầu đại sứ quán của Mỹ tại SG, và đằng sau là bàn tay ẩn của tổng thống Mỹ. Một ví dụ để minh chứng: Khi Diệm (người được Mỹ đưa lên làm tổng thống cái gọi là nền cộng hoà đầu tiên của VN) đã vững mạnh và bắt đầu có ý kiến riêng, không nghe theo lời người Mỹ, Mỹ đã kích động để các vị tướng dưới quyền của ông ta làm dảo chính và lên nắm quyền. Nhưng cái thể chế đó cũng trầy trật mãi đến khi Mỹ chọn được Thiệu thì mới tạm yên bởi vì không còn chọn ai hơn được nữa và quan trọng nhất là Thiệu biết nghe lời). Bởi vậy, nhìn bề ngoài thì VNCH là một quốc gia riêng biệt (có tổng thống, có quốc hội) nhưng thực chất chỉ là con rối của Mỹ giật dây, điều mà chính Thiệu sau này cũng phải thừa nhận: "Người Mỹ chỉ đâu chúng tôi đánh đó, cho bao nhiêu tiền đánh bấy nhiêu..."
Tổng hợp lại, CN thực dân kiểu cũ khác kiểu mới ở cách thức tiến hành, ở phương thức sử dụng và thủ đoạn sử dụng. Kiểu cũ thì công khai còn kiểu mới thì ẩn mặt. Tuy nhiên, tất cả cũng chỉ vì lợi ích của nước làm chủ cái nước bị xâm chiếm đó thôi.
Lấy ví dụ: Pháp chiếm VN và bắt người dân VN trồng các loại cây Pháp cần, sản xuất các sản phẩm Pháp cần và khi xảy ra chiến tranh thì chúng huy động người VN ra chiến trường với trang thiết bị thô sơ (có khi còn không có) để làm bia đỡ đạn cho binh lính người Pháp. Chế độ thực dân kiểu cũ lộ rất rõ bản chất thông qua các hành động của chúng như đánh chiếm, cai trị trực tiếp, sử dụng vũ lực và đàn áp người dân đấu tranh...
Trung Quốc được cho là thực dân mới ở Châu Phi
Chủ nghĩa thực dân kiểu mới thì khác. Chúng xâm chiếm nước người nhưng không trực tiếp mà thông qua viện trợ vũ khí, viện trợ quân sự, viện trợ kinh tế. Bề ngoài thì các nước bị xâm chiếm chẳng có vẻ gì là bị lệ thuộc cả vì vẫn có bộ máy hành chính riêng, có các cơ quan chức năng riêng biệt như một nhà nước độc lập. Tuy nhiên, ẩn sau đó là bàn tay của nước mẫu quốc. Điều này thể hiện rất rõ trong chiến tranh VN của Mỹ.
Chúng xây dựng nên chính quyền Sài Gòn và đứng đằng sau tháo túng. Chỉ huy trực tiếp là người đứng đầu đại sứ quán của Mỹ tại SG, và đằng sau là bàn tay ẩn của tổng thống Mỹ. Một ví dụ để minh chứng: Khi Diệm (người được Mỹ đưa lên làm tổng thống cái gọi là nền cộng hoà đầu tiên của VN) đã vững mạnh và bắt đầu có ý kiến riêng, không nghe theo lời người Mỹ, Mỹ đã kích động để các vị tướng dưới quyền của ông ta làm dảo chính và lên nắm quyền. Nhưng cái thể chế đó cũng trầy trật mãi đến khi Mỹ chọn được Thiệu thì mới tạm yên bởi vì không còn chọn ai hơn được nữa và quan trọng nhất là Thiệu biết nghe lời). Bởi vậy, nhìn bề ngoài thì VNCH là một quốc gia riêng biệt (có tổng thống, có quốc hội) nhưng thực chất chỉ là con rối của Mỹ giật dây, điều mà chính Thiệu sau này cũng phải thừa nhận: "Người Mỹ chỉ đâu chúng tôi đánh đó, cho bao nhiêu tiền đánh bấy nhiêu..."
Tổng hợp lại, CN thực dân kiểu cũ khác kiểu mới ở cách thức tiến hành, ở phương thức sử dụng và thủ đoạn sử dụng. Kiểu cũ thì công khai còn kiểu mới thì ẩn mặt. Tuy nhiên, tất cả cũng chỉ vì lợi ích của nước làm chủ cái nước bị xâm chiếm đó thôi.
